Gabinet Rehabilitacji Dzieci i Dorosłych

prawidłowy rozwój stóp

Jak wspomagać prawidłowy rozwój stóp i jakie powinny być pierwsze buty dziecka?

Stopy to podstawa – dosłownie i w przenośni! To one tworzą naszą płaszczyznę podparcia, są także bazą dla dobrej kontroli postawy całego ciała. Dzięki złożonej budowie anatomicznej i dużej ruchomości stopa jest w stanie dostosować się do rozmaitych nierówności podłoża i dobrze je amortyzować. Pozwala to utrzymać równowagę nie tylko wtedy, gdy poruszamy się po równej powierzchni, ale również gdy chodzimy po kamieniach, pochyłościach i dołkach. Dobra praca stóp sprawia, że nasz ruch jest płynny i ergonomiczny.

Na prawidłowe ukształtowanie stopy ma wpływ sprawny aparat mięśniowo-więzadłowy. To on zapewnia wytworzenie łuków – poprzecznego, podłużnego i zewnętrznego. W warunkach prawidłowych przenoszenie ciężaru ciała w obrębie stóp odbywa się poprzez trzy punkty podparcia: piętę oraz głowy pierwszej i piątej kości śródstopia.

Przygotowanie stóp do chodzenia rozpoczyna się już od pierwszych dni życia. Ich rozwój nie kończy się również wraz z osiągnięciem tej umiejętności, ale trwa jeszcze przez kilka lat. Prawidłowa ruchomość i praca mięśni stóp kształtuje się na bazie rozmaitych doświadczeń sensomotorycznych wieku dziecięcego. Łapanie ich rączkami, wkładanie do buzi, w późniejszym okresie odpychanie się od podłoża podczas obrotów, prób siadania i zabaw podłogowych – elementy te przygotowują stopy do przyjęcia obciążenia w pozycji stojącej i chodu. Dlatego właśnie ważne jest, aby dziecko jak najwięcej przebywało na bosaka. Umożliwia to prawidłowy rozwój czucia stopy i odpowiednie dopasowanie się jej do podłoża. Pozwólmy dziecku na chodzenie po różnych powierzchniach – dywanach, materacach, zwiniętych kocach lub ręcznikach, a w lato również po trawie i piasku. Jest to świetny sposób na dostarczanie stopom rozmaitych wrażeń czuciowych, pobudzanie zmysłu równowagi, a przede wszystkim doskonała zabawa dla dziecka.

Dla prawidłowego kształtowania się małych stóp ważne jest również to, aby nie obciążać ich wcześniej niż będą na to w pełni gotowe. Rodzice często chcą aby ich dziecko jak najszybciej zaczęło chodzić samodzielnie. Już w wieku kilku miesięcy stawiają dziecko na nóżki, próbują prowadzać za ręce czy też wsadzają dziecko w chodzik. Nie jest to dobre, ponieważ zanim dziecko rozwinie umiejętność samodzielnego chodzenia stopa przygotowuje się do przyjęcia pełnego obciążenia pewnymi etapami. Pozbawianie dziecka tych doświadczeń jest sporym błędem. Wstawanie przy sprzętach, wspinanie się, chód bokiem przy meblach – wszystkie te doświadczenia są dziecku potrzebne, aby stopniowo przyjmować ciężar swojego ciała. Trzymanie dziecka za rączki i prowadzanie w taki sposób prowokuje chód na palcach, z nierównomiernym obciążaniem całej powierzchni stopy. Nie pozwala to rozwinąć prawidłowych reakcji równoważnych – nie pomagamy zatem, a możemy wręcz zaburzyć prawidłowy rozwój tej umiejętności.

Często pojawia się pytanie, kiedy powinniśmy zaopatrzyć stopy dziecka w pierwsze buty i jakie powinny one być?

Tak naprawdę buty są konieczne dopiero wtedy, gdy dziecko zaczyna samodzielnie chodzić na spacerach. W domu powinno jak najdłużej poruszać się w miarę możliwości na bosaka lub w samych skarpetkach, doświadczając rozmaitych powierzchni.

Przy doborze butów należy kierować się kilkoma zasadami. Buty powinny być:

  • lekkie – aby nie obciążały za bardzo mięśni stopy
  • dobrze dopasowane do rozmiaru i szerokości stopy – dziecko nie powinno podkurczać palców, nie mogą też w żadnym miejscu powodować ucisku.

Ważne są także: 

  • dobre dopasowanie buta do kształtu stopy za pomocą sznurowadeł lub rzepów 
  • elastyczna, giętka podeszwa, umożliwiająca dobre przetaczanie w trakcie chodu – przednia jej część może być lekko uniesiona w górę 
  • wzmocniony, w miarę sztywny zapiętek 

Ponadto: 

  • but nie może być za wysoki, ale taki, który umożliwi swobodny ruch w stawie skokowym górnym 
  • buty dla dziecka powinny być nowe – używane są już niestety zawsze w pewnym stopniu zdeformowane 

Tak dobrane obuwie będzie odpowiednio wspomagać rozwój ruchowy naszego dziecka podczas codziennej aktywności. 

Jeśli mają Państwo wątpliwości co do budowy własnych stóp lub swoich dzieci zapraszamy na podoskopowe badanie stóp, które pozwala ocenić ukształtowanie łuków, stopień wydrążenia oraz możliwości ewentualnej korekcji. 

 Renata Domańska 
fizjoterapeuta dziecięcy, terapeuta NDT-Bobath, SI

Jarosław Domański
fizjoterapeuta, terapeuta manualny